kross
nafnorð, karlkyn
Merkingar
m.; the earliest poets use the Lat. form, but as masc., helgum crúci, Edda 92 (in a verse); merki crúcis, Líkn. 52, which form remains in the pr. name Krysi-vík, Kryci-vika, q. v.; [like A. S. and Engl. cross, Hel. cruci, Germ. kreuz, Swed.-Dan. kors, from Lat. crux]:—a cross, Bs., N. T., Pass., Vídal. passim.
- 2.
the holy rood, crucifix, in the Roman Catholic times; Valgarðr braut krossa fyrir Merði ok öll heilög tákn, Nj. 167; taka kross í hönd sér, of one taking an oath, Grág. i. 64; hann lét einn gullkross göra ok síðan vígja, Fms. vi. 142; í bríkum ok krossum, Bs. i. 132. These holy roods were erected on high roads, and worshipped,—hón hafði bæna-hald sitt á Krosshólum, þar lét hón reisa krossa, Landn. 111; þeir höfðu krossa tvá, þá er nú eru í Skarði inu eystra, merkir annarr hæð Ólafs konungs en annarr hæð Hjalta Skeggjasonar, Bs. i. 21: allit., kirkja eðr kross, fara til kirkju eða kross, to go to worship at church or cross, Hom. (St.); hann kom hvárki til kross né kirkju, Art. 21; hafnar-kross, Bs. i. 607, (see höfn); hinn þriðja dag í Jólum at kveldi var hón at krossi, she was worshipping at a cross, 370, cp. 607; kross-smíð, the carving of a cross, Ann. 1334. Many local names bear witness to this cross-worship, which answers to the hörgar of the heathen age, cp. the passage in Landn. l. c.; Þorkell er svá baðsk fyrir at krossi, gott ey gömlum manni, gott ey ungum manni, Landn. 45. Kross, Kross-á, Krossár-dalr, Kross-áss, Krossa-nes, Krossa-vík (whence Krossvíkingar, Ísl. ii), Kross-holt, Kross-hólar, Kross-sund, as also Krysi-vík (q. v.) in southern Icel., prob. from a harbour cross being erected there, Landn., Sturl., the map of Icel., cp. Engl. and Scot. Holy Rood:—the name of several ancient poems, Kross-drápa, Kross-vísur. 3. the sign of the cross (signa or signa sig); Skíði görði skyndi-kross skjótt með sinni loppu, Skíða R. 125; í kross, adv. cross-wise, in form of a cross; þat kallaði hann svá er í kross var sprungit, Glúm. 383; ok var hvártveggi brenndr í kross, Nj. 209; þat hafði hann helzt til trúar, at hann blés í kross yfir drykk sínum, Fs. 103.
- 4.
a cross used to summon people to a meeting (the Scot. Fiery cross), called skera kross, Grág. i. 166, 446, 447, N. G. L. i. 11, 348, 378, answering to the heathen her-ör.
- krossalauss,
- krossband,
- krossbinda,
- krossbúza,
- krossdúkr,
- krossfall,
- krossfé,
- krossferill,
- krossför,
- Krossgildi,
- krossgötur,
- krosshús,
- krossmaðr,
- krossmaðra,
- krossmark,
- krossmerki,
- Krossmessa,
- krossmessudagr,
- krosspísl,
- KrossSaga,
- krossskjöldr,
- krossskurðr,
- krosstákn,
- krosstíðir,
- krosstré,
- krossurt,
- krossvarða,
- krossvegr,
- krossviðr,
- krossvíti.
Skammstafanir og tilvitnanir
Skammstafanir
- m.
- karlkyn (e. masculine)
- Lat.
- Latin.
- masc.
- karlkyn (e. masculine)
- pr.
- proper, properly.
- q. v.
- quod vide.
- A. S.
- Anglo-Saxon.
- Engl.
- English.
- Hel.
- Heliand.
- Germ.
- German.
- allit.
- alliteration, alliterative.
- cp.
- compare.
- l. c.
- loco citato.
- Icel.
- Iceland, Icelander, Icelanders, Icelandic.
- prob.
- probably.
- Scot.
- Scottish.
- adv.
- atviksorð (e. adverb)
- COMPDS
- samsett orð (e. compounds)
Tilvitnuð rit
- Edda
- Edda. (C. I.)
- Bs.
- Biskupa sögur. (D. III.)
- N. T.
- New Testament.
- Pass.
- Passíu-sálmar.
- Vídal.
- Vídalíns-postilla.
- Nj.
- Njála. (D. II.)
- Grág.
- Grágás. (B. I.)
- Fms.
- Fornmanna sögur. (E. I.)
- Landn.
- Landnáma. (D. I.)
- Hom.
- Hómilíu-bók. (F. II.)
- Art.
- Artus-kappa sögur. (G. II.)
- Ann.
- Íslenzkir annálar. (D. IV.)
- Sturl.
- Sturlunga saga. (D. I.)
- Glúm.
- Víga-Glúms saga. (D. II.)
- Fs.
- Forn-sögur. (D. II.)
- N. G. L.
- Norges Gamle Love. (B. II.)