slá

Merkingar

1. 1.

   berja (e-ð/e-n), veita (e-u/e-m) högg

   • hún sló hann með flötum lófanum
   • þeir slógu í borðið
   • ég sló til flugunnar

   • slá sér á lær

   • slá hana kinnhest

   • slá hann utan undir

   • slá hörpu

2. 2.

   skera gras í garði eða túni

   • hann slær garðinn í hverri viku
3. 3.

   (um hjarta) gefa frá sér taktföst slög

   • hjartað sló ótt í brjósti hans
4. 4.

   (um klukku) gefa frá sér hávær slög á heilum klukkutímum

   • klukkan slær tólf
   • klukkan sló fimm högg
5. 5.

   framleiða mynt

   • þarna voru koparpeningar slegnir
6. 6.

   • slá lán

     taka lán

     • hún reyndi að slá lán hjá vini sínum
7. 7.

   • slá þessu föstu

     ganga út frá þessu, líta á þetta sem staðreynd

     • menn slá því föstu að flugvélin hafi farist
8. 8.

   • þetta slær mig

     ég veiti þessu athygli

     • það sló mig hvað hann var orðinn grannur
9. 9.

   slá að

   • það slær að honum

     hann ofkælist, á á hættu að fá kvef

10. 10.

    slá af

    • slá af kröfum sínum

      draga úr kröfum sínum

11. 11.

    slá á

    • lyfið slær á verkinn

      lyfið verkar á verkinn, dregur úr honum (en læknar ekki alveg)

12. 12.

    slá fram

    • slá þessu fram

      segja þetta óyfirvegað

13. 13.

    slá inn

    • slá inn textann

      skrifa textann á tölvu

      • allt bréfasafnið hefur nú verið slegið inn
14. 14.

    slá í

    • það slær í bardaga

      það kemur til bardaga, bardagi brýst út

    • það slær í brýnu (með þeim/milli þeirra)

      þeir fara að rífast, deila

15. 15.

    slá í gegn

    • hljóta skyndilegar vinsældir

      • svona tölvur slógu strax í gegn
      • skáldsagan sló í gegn í fyrra
16. 16.

    slá niður

    frumlag í þgf.frumlag í þágufalli

    1. a.

       • honum slær niður

         hann veikist aftur eftir að vera nærri batnað

    2. b.

       • eldingunni slær niður

         eldingin kemur niður

         • eldingu sló niður í tréð
17. 17.

    slá saman

    • slá saman í afmælisgjöf

      leggja saman fé í afmælisgjöf

      • við slógum saman í utanlandsferð handa henni
18. 18.

    slá til

    1. a.

       • taka ákvörðun (um e-ð nýtt (og spennandi/óvíst))

         • hann ákvað að slá til og þiggja starfið
    2. b.

       • slá hann til riddara

         veita honum nafnbót riddara við sérstaka athöfn hjá drottningu eða kóngi

19. 19.

    slá um

    1. a.

       • slá um sig með montsögum

         gera sig áberandi með því að segja montsögur

    2. b.

       • slá hana um hundraðkall

         fá lánaðar 100 krónur hjá henni

20. 20.

    slá upp

    1. a.

       • slá upp veislu

         gera, útbúa veislu í skyndi

         • eftir tónleikana var slegið upp balli
    2. b.

       • slá upp orði

         fletta upp á orði (í orðabók)

    3. c.

       • slá þessu upp í grín

         gera grín úr þessu

21. 21.

    slá út

    1. a.

       • það slær út / rafmagnið slær út / rafmagninu slær út

         rafmagnið fer

    2. b.

       • frumlag í þgf.frumlag í þágufalli svitanum slær út á honum

         svitinn brýst snögglega út á honum

    3. c.

       • slá út hitt liðið

         sigra það í útsláttarkeppni

    4. d.

       • slá hana út af laginu

         gera hana ruglaða, koma henni úr jafnvægi

22. 22.

    slá út í fyrir

    • það slær út í fyrir honum

      hann verður ruglaður, ruglast (oft um gamalt fólk með elliglöp)

23. 23.

    slá við

    • slá henni við

      standa sig betur en hún

      • þessi bíll slær við öllum öðrum sem ég hef prófað