brjóta
sagnorð
Merkingar
pret. braut; 2nd pers. brautt is obsolete; commonly brauzt or brauztu, Ó. H. 24 (in a verse), Fms. vi. 139 (in a verse of A. D. 1050); pl. brutu; sup. brotið; pres. brýt: [this word does not occur in Ulf. and is unknown in Germ.; the A. S. has breâtan, breôtan, but rarely and in the sense to destroy, demolish: but the Scandin. dialects all have it; Swed. bryta; Dan. bryde; whereas the Goth. braican, Germ. brechen, Engl. break are unknown to the Scandin. idioms. Du Cange records a Latin-Spanish britare = destruere; it is therefore likely that it came into Spain with the Goths, although Ulfilas does not use it]:—to break; with acc., Nj. 64, Bs. i. 346; þeir brutu báða fótleggi í honum, Hom. 115; sumir brutu (hurt) hendr sínar, sumir fætr, Bs. i. 10; ef maðr brýtr tennr or höfði manns, Grág. ii. 11; hvárz þat er höggit, eðr brotið, cut or broken, id.; þeir kómu við sker ok brutu stýri, Fms. ix. 307; Þormóðr kvað betra at róa minna ok brjóta ekki, Grett. ch. 50: phrases as, b. á bak, to break the back, Fms. vii. 119; á háls, the neck, Vígl. 21; b. í hjóli (hveli), to break on the wheel, of capital punishment, Fms. xi. 372, Hom. 147; í þeim hring stendr Þórs steinn, er þeir menn vóru brotnir um (on which the men were broken) er til blóta vóru hafðir, Eb. 26.
- 2.
denoting to destroy, demolish; b. skurðgoð, Fms. x. 277, Bs. i. 10; þeir höfðu brotið hof en kristnað land, Fms. i. 32; Valgarðr braut krossa fyrir Merði ok öll heilög tákn, Nj. 167.
- β.
b. skip, to shipwreck (skip-brot); brutu þar skipit allt í span, Nj. 282, Ld. 8, Landn. 149: absol., hón kom á Vikarsskeið, ok braut þar, 110: nú er á (a river) brýtr af annars manns landi, Gþl. 419; cp. land-brot.
- β.
- 3.
adding prepp.; niðr, sundr, af, upp, to break down, asunder, off, or the like; sá er niðr braut alla Jerusalem, 673. 51; b. niðr blótskap, Fms. iii. 165, viii. (pref.); brutu þá Baglar af brúna, B. broke the bridge off, x. 331; b. sundr, ix. 482; b. upp, to break up; þeir brutu upp þilit, Eg. 235; þeir brutu upp búr hans (of burglars), 593; b. upp kirkju, Fms. ix. 12; b. upp hlið, to break up a fence, K. Þ. K. 84.
- β.
b. upp, to break up a package, unpack; brýtr hann nú upp gersemar sínar, Fær. 6:—as a naut. term, b. upp means to bring out victuals for the mess, Dan. bakke op; jarl ok hans menn b. upp vistir ok setjast til matar, Fms. xi. 147: milit., b. upp vápn means to take arms, prepare for battle (in a sea fight); brjóta upp vápn sín ok berjask, Fær. 85; menn brutu upp um annan öll vápn, Fms. vi. 313 (in a verse).
- γ.
b. or b. saman, to fold (clothes or the like); b. sundr, to unfold, Nj. 171: in mod. usage also b. bréf, to fold a letter (hence brot, to denote the size of a book); b. upp bréf, to break a letter open, Barl. 181; b. blað, to fold down a leaf in a book, etc.; b. út, to break (a channel) through, Landn. 65 (of a river); þá var út brotinn óssinn, Bs. i. 315.
- β.
- 4.
various metaph. phrases; b. bág við, to fight, v. bágr, Fas. i. 43; b. odd af oflæti sínu, to break the point off one’s pride, to humble oneself, Nj. 94 (where to disgrace oneself); b. straum fyrir e-u, to break the stream for one, metaphor from a post or rock in a stream, to bear the brunt of battle, Orkn. 344; b. bekrann, vide bekri, Grett.
- 5.
metaph. to break, violate, lög, rétt, etc.; mun ek þó eigi fyrir þínar sakir brjóta lögin né konungs tignina, eða svá landsréttinn, Fms. iv. 263; en þér, konungr, brutuð lög á Agli, you broke the law in Egil’s case, Eg. 416, Fms. x. 401; at þú brjótir lög þín, xi. 93; engi skyídi annars ráð brjóta, Bret.; b. á bak, to infringe, Fas. i. 528 (cp. lög-brot, laga-brot); b. af við e-n, to wrong one, iii. 551: in theol. sense, H. E. i. 460 (vide af-brot, mis-brot, crime, sin): absol. to transgress, brjóta þau ok bæði, ok göra hórdóm, K. Á. 134.
- β.
denoting force, to force, compel; b. menn til Kristni, Ld. 178, Fms. i. 142; til trúar, Fs. 98; til hlýðni, to force to submission; allt landsfólk var undir brotið ríki þeirra, all people were brought under their rule, Fms. iv. 64; hón er í hernaði ok brýtr undir sik víkinga, Odd. 22; b. konu til svefnis, a law term, violare, Grág. i. 338.
- β.
- II.
reflex., with prepp. í, ór, um, út, við, or adv. braut; brjótask, to break in, out, etc.; hann brauzk í haug Hrólfs Kraka, Landn. 169; brjótumk vér þá burt ór húsinu, to break out of the house, Fas. i. 88; brjótask á, to break in upon, press; Önundr brauzk á hurðina, Onund tried to break in the door, Fs. 101, Fms. vii. 187; b. fram, to break forth, Bb.; b. milli, to break out between, Bs. i. 634; b. út, to break out, esp. in the metaph. sense of plague, disease, fire, or the like; er út brýzk vökvi ok úhreinindi, Greg. 22 (út-brot, a breaking out, eruption); b. um, to make a hard struggle (e. g. of one fettered or pinioned); því harðara er hann brauzk um, Edda 20; björn einn brauzk um í vök, Fs. 146; af ofrgangi elds þess er um brýtsk (rages) í grundvöllum landsins, Sks. 151; b. við e-t, to struggle (wrestle) hard against; þeir brutusk við skóga eðr stóra steina, of enraged berserkers, Fas. i. 515: metaph. to fight hard against, hann brauzk við heiðinn lýð, Fms. xi. 396; b. við ofrefli, to fight against odds, Ísl. ii. 394: absol. to strive hard, Stj. 411; Hákoni jarli var ekki mikit um at b. við borgargörðina, Haco did not care to exert himself much about making the burg, Fms. ix. 46: with dat., b. við e-u, to fight against (in a bad sense); b. við gæfu sinni, to break with one’s good luck, iv. 233; b. við forlögunum, to struggle against fate, Fs. 20; b. í e-u, to be busy, exert oneself in a thing; eigi þarftú í þessu at brjótask lengr, i. e. give it up, Fms. iii. 102; því at þessi maðr Ólafr brýzk í miklu ofrefli, this man Olave struggles against great odds, iv. 77.
- 2.
recipr., þeir rérust svá nær, at brutusk árarnar fyrir, that they broke one another’s oars, Fms. viii. 216.
- 2.
- III.
impers. in a pass. sense; skipit (acc.) braut í spán, the ship was broken to pieces, Ld. 142; skip Þangbrands braut austr við Búlandshöfða, Nj. 162; tók út skip Þangbrands ok braut mjök, Bs. i. 15: of a house, or the like, destroyed by wind or wave, þá braut kirkju (acc.), the church was blown down, 30: the phrase, straum (acc.) brýtr á skeri, the stream is broken against a skerry (rock); strauminn braut á öxlinni, the stream broke against his shoulders, Grett. 140 (the new Ed.), the old Ed. straumrinn—not so well; lá (acc.) brýtr, the surf breaks, abates, Edda (Ht. verse 78).
- IV.
part. brotinn, broken; sverð slæ ok brotin, Hkr. i. 343: as adj. in such compds as fót-brotinn, væng-brotinn, háls-brotinn, hrygg-brotinn, etc., with broken leg, wing, etc.
Skammstafanir og tilvitnanir
Skammstafanir
- pret.
- þátíð (e. preterite)
- pers.
- person.
- A. D.
- Anno Domini.
- pl.
- fleirtala (e. plural)
- sup.
- sagnbót (e. supine)
- pres.
- nútíð (e. present)
- Ulf.
- Ulfilas.
- Germ.
- German.
- A. S.
- Anglo-Saxon.
- Scandin.
- Scandinavia, Scandinavian.
- Swed.
- Swedish.
- Dan.
- Danish.
- Goth.
- Gothic.
- Engl.
- English.
- acc.
- þolfall (e. accusative)
- ch.
- chapter.
- absol.
- absolute, absolutely.
- cp.
- compare.
- prepp.
- forsetning (e. preposition)
- pref.
- preface.
- naut.
- nautical.
- milit.
- military.
- mod.
- modern.
- etc.
- et cetera.
- metaph.
- metaphorical, metaphorically.
- theol.
- theological, theologically.
- reflex.
- reflexive.
- adv.
- atviksorð (e. adverb)
- esp.
- especially.
- e. g.
- exempli gratia.
- dat.
- þágufall (e. dative)
- i. e.
- id est.
- recipr.
- reciprocally.
- impers.
- ópersónulegt (e. impersonal)
- pass.
- þolmynd (e. passive)
- Ed.
- edition, editions, edited.
- part.
- lýsingarháttur (e. participle)
- adj.
- lýsingarorð (e. adjective)
Tilvitnuð rit
- Ó. H.
- Ólafs saga Helga. (E. I.)
- Fms.
- Fornmanna sögur. (E. I.)
- Nj.
- Njála. (D. II.)
- Bs.
- Biskupa sögur. (D. III.)
- Hom.
- Hómilíu-bók. (F. II.)
- Grág.
- Grágás. (B. I.)
- Grett.
- Grettis saga. (D. II.)
- Vígl.
- Víglundar saga. (D. V.)
- Eb.
- Eyrbyggja saga. (D. II.)
- Ld.
- Laxdæla saga. (D. II.)
- Landn.
- Landnáma. (D. I.)
- Gþl.
- Gulaþings-lög. (B. II.)
- Eg.
- Egils saga. (D. II.)
- K. Þ. K.
- Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
- Fær.
- Færeyinga saga. (E. II.)
- Barl.
- Barlaams saga. (F. III.)
- Fas.
- Fornaldar sögur. (C. II.)
- Orkn.
- Orkneyinga saga. (E. II.)
- Bret.
- Breta sögur. (G. I.)
- H. E.
- Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)
- K. Á.
- Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
- Fs.
- Forn-sögur. (D. II.)
- Odd.
- Stjörnu-Odda draumr. (D. V.)
- Bb.
- Búnaðar-bálkr.
- Greg.
- Gregory. (F. II.)
- Edda
- Edda. (C. I.)
- Sks.
- Konungs skugg-sjá. (H. II.)
- Stj.
- Stjórn. (F. I.)
- Ht.
- Hátta-tal. (C. I.)
- Hkr.
- Heimskringla. (E. I.)