taka

Merkingar

1. 1.

   þf.með þolfalli grípa (e-ð) með hendinni, ná taki (á e-u) með hendinni

   • hann tók bókina af borðinu
   • taktu bíómiðann þinn
2. 2.

   þf.með þolfalli ná taki á (e-m), þrífa í (e-n)

   • lögreglan tók bankaræningjana

   • taka hann fastan

   • taka hana til fanga

3. 3.

   þf.með þolfalli ná gögnum, afla gagna og halda e-u eftir

   • taka mynd

   • taka afrit

   • taka sýni

     • læknirinn tók blóðprufu úr sjúklingnum

   • taka dæmi

     • við skulum taka einfalt dæmi
4. 4.

   þf.með þolfalli ná utan um, rúma (e-ð)

   • kannan tekur tvo lítra
   • salurinn tekur 200 manns í sæti
5. 5.

   þgf.með þágufalli veita (e-m) (góðar eða slæmar) móttökur

   • bankastjórinn tók mér vel

   • taka gestinum opnum örmum

6. 6.

   þgf.með þágufalli sýna (e-u) (góðar eða slæmar) undirtektir eða viðbrögð

   • þjónninn tók því illa þegar við kvörtuðum
   • fundarmenn tóku tillögunni vel
   • veistu hvernig hún tók fréttinni?
7. 7.

   þf.með þolfalli sýna (e-u) viss viðbrögð eða túlkun

   • ég tek orð hennar ekki alvarlega
   • hann tók þögn hennar sem samþykki
8. 8.

   • þgf. þf.með þágufalli og þolfalli taka sér frí

     fá sér frí

   • þgf. þf.með þágufalli og þolfalli taka sér nýtt nafn

     fá sér nýtt nafn

   • þgf. þf.með þágufalli og þolfalli taka sér tak

     herða sig, bæta ráð sitt

9. 9.

   • taka á rás

     fara að hlaupa

   • taka á sprett

     fara að hlaupa

   • taka til fótanna

     fara að hlaupa

10. 10.

    sem háttarsögn: byrja

    • það var tekið að kólna
    • menn tóku að ókyrrast
11. 11.

    • það tekur því ekki

      það svarar ekki fyrirhöfn eða kostnaði, það borgar sig ekki

      • það tekur því varla að gera við gamla bílinn
      • við vorum næstum komin á leiðarenda svo það tók því ekki að stoppa
12. 12.

    taka að

    1. a.

       • þf.með þolfalli taka þetta að sér

         samþykkja að gera þetta

         • hann tekur að sér allt of mörg verkefni
    2. b.

       • þf.með þolfalli taka drenginn að sér

         taka hann í fóstur, fóstra hann

13. 13.

    taka af

    1. a.

       • taka af sér húfuna

         fjarlægja húfuna af sér, fara úr henni

         • hún tók af sér úrið og gleraugun
    2. b.

       • taka fangann af lífi

         aflífa, drepa fangann

    3. c.

       • frumlag í þf.frumlag í þolfalli þetta tekur fljótt af

         þetta stendur stutt, er fljótt búið

         • það var sárt hjá tannlækninum en það tók fljótt af
14. 14.

    taka aftur

    1. a.

       • þf.með þolfalli taka orð sín aftur

         draga orð sín til baka

    2. b.

       • taka aftur gleði sína

         hætta að vera dapur, verða aftur glaður

15. 15.

    taka á

    1. a.

       • taka á málinu

         taka það föstum tökum, afgreiða það

         • skólastjórinn tók á málinu með festu
         • forstjórinn tekur aldrei á neinu sem kemur upp

       • taka mildilega á afbrotinu

         bregðast mildilega við því

    2. b.

       • taka sig á

         herða sig, bæta líferni sitt

         • hann tók sig á og hætti að drekka
    3. c.

       • taka á öllu sínu

         nota kraftana til hins ýtrasta

         • hún varð að taka á öllu sínu til að klára maraþonhlaupið

       • taka á honum stóra sínum

         nota kraftana til hins ýtrasta

16. 16.

    taka á móti

    1. a.

       • taka á móti gestunum

         heilsa gestunum og sinna þeim þegar þeir koma

       • taka á móti vörusendingu

         fá hana í hendur þegar hún berst, veita henni viðtöku

    2. b.

       • taka á móti barni

         hjálpa við fæðingu barns

17. 17.

    taka eftir

    • taka eftir manninum

      koma auga á hann, veita honum athygli

      • ég tók eftir því að bókin var ekki í hillunni
18. 18.

    taka fram

    1. a.

       • þf.með þolfalli taka fram diska og hnífapör

         koma með það, stilla því upp

    2. b.

       • þf.með þolfalli taka þetta fram

         nefna þetta sérstaklega

         • hún tók það fram að kaffið væri ókeypis
         • ég vil taka það skýrt fram að myndataka hér er óleyfileg
    3. c.

       • þgf.með þágufalli taka henni fram

         vera henni fremri, vera betri, fallegri, duglegri en hún

         • nýja leikritið tekur hinu langt fram
19. 19.

    taka fram úr

    • taka fram úr bílnum

      aka fram úr bílnum, fara fram fyrir hann á veginum

20. 20.

    taka fram yfir

    • taka þetta fram yfir hitt

      vilja þetta heldur en hitt

      • hún tekur hvítvín fram yfir bjór
21. 21.

    taka frá

    • taka frá tvö sæti

      halda sætunum fráteknum, láta geyma þau fyrir sig

      • ég lét taka frá jakka í búðinni
22. 22.

    taka fyrir

    1. a.

       • taka þetta fyrir

         fjalla um þetta, taka það til meðferðar, umfjöllunar

         • í dag tók kennarinn fyrir jarðskjálfta og eðli þeirra
         • málið verður tekið fyrir á fundinum
    2. b.

       • taka greiðslu fyrir þetta

         þiggja borgun fyrir þetta

         • leiðsögumaðurinn tók ekkert fyrir að sýna okkur rústirnar
    3. c.

       • taka fyrir svindlið

         koma í veg fyrir svindlið

         • það er búið að taka fyrir að nemendur séu með sígarettur

       • það tekur fyrir draugaganginn

         draugagangurinn hættir

23. 23.

    taka inn

    1. a.

       • taka inn lyfið

         innbyrða, gleypa lyfið

    2. b.

       • taka hana inn í skólann

         veita henni aðgang að skólanum

24. 24.

    taka inn á

    • taka þetta inn á sig

      láta þetta snerta sig, særa sig

      • ég tek ekki inn á mig það sem hún sagði
25. 25.

    taka í

    1. a.

       • taka vel í þetta

         veita þessu góðar undirtektir, bregðast vel við þessu

         • hann tók vel í að vera þeim til ráðgjafar
    2. b.

       • taka í hana

         refsa henni líkamlega (fyrir óknytti)

       • taka í lurginn á honum

         refsa honum, tuska hann til í refsingarskyni

    3. c.

       • taka í nefið

         sjúga neftóbak upp í nefið

26. 26.

    taka í gegn

    • taka eldhúsið í gegn

      endurnýja eldhúsið, gera það fínt

27. 27.

    taka í sundur

    • taka útvarpið í sundur

      skrúfa það í litlar einingar sínar

28. 28.

    taka með

    • taka með (sér) regnhlíf

      koma með regnhlíf

      • við tókum með tvö tjöld
29. 29.

    taka niðri

    • skipið tekur niðri

      skipið nýst við botninn

30. 30.

    taka niður fyrir

    • taka niður fyrir sig

      giftast manni (konu) af lægri stigum

31. 31.

    taka nærri

    • taka orð hans nærri sér

      þykja þau sár, særandi

      • höfundurinn tók gagnrýnina mjög nærri sér
32. 32.

    taka ofan

    • lyfta hattinum í virðingarskyni

    • taka ofan fyrir henni

      lyfta hattinum fyrir henni, einnig í óeiginlegri merkingu

      • ég tek ofan fyrir sjálfboðaliðunum fyrir óeigingjarnt starf þeirra
33. 33.

    taka saman

    1. a.

       • taka saman leikföngin

         tína þau upp og láta á sinn stað

    2. b.

       • taka saman skýrslu

         búa til skýrslu

34. 34.

    taka saman við

    • taka saman

      hefja ástarsamband

      • þau eru tekin saman aftur

    • taka saman við hana

      fara að vera með henni, vera í ástarsambandi við hana

      • hann er tekinn saman við unga leikkonu
35. 35.

    taka til

    1. a.

       • gera snyrtilegt í kringum sig, koma hlutum á sinn stað

         • börnin tóku vel til eftir sig
         • ég ætla að taka til á skrifborðinu mínu
    2. b.

       • taka til hendi(nni)

         vera framtakssamur, duglegur

    3. c.

       • taka til kvöldmat

         útbúa, setja saman kvöldmat

    4. d.

       • taka til starfa

         hefja störf, vinnu eða vinnslu

         • verksmiðjan tók til starfa í fyrra
    5. e.

       • taka orð hans til sín

         heimfæra orð hans upp á sjálfan sig

    6. f.

       • láta mál fatlaðra til sín taka

         hafa uppbyggileg afskipti af málum fatlaðra

    7. g.

       • taka sig til

         gera sig tilbúinn

         • þær tóku sig til fyrir útileguna
    8. h.

       • taka sig til og skrifa grein

         láta verða af því

         • þau tóku sig til og máluðu húsið
36. 36.

    taka til við

    • taka til við að syngja

      byrja að syngja

37. 37.

    taka undir

    1. a.

       • taka undir orð hans

         samsinna orðum hans, bregðast jákvætt við orðum hans

    2. b.

       • taka undir sönginn

         koma inn í sönginn, syngja með hinum

    3. c.

       • það tekur undir í fjöllunum

         það bergmálar í fjöllunum

38. 38.

    taka upp

    1. a.

       • taka upp símtólið

         lyfta símtólinu

    2. b.

       • taka upp nýjar aðferðir

         byrja að nota nýjar aðferðir

    3. c.

       • taka upp flösku

         taka tappann úr fösku (gosflösku, vínflösku)

    4. d.

       • taka upp kartöflur

         grafa þær úr jörð (líka rófur og gulrætur)

    5. e.

       • taka upp tónleikana

         hljóðrita tónleikana

    6. f.

       • taka nemandann upp

         láta hann svara spurningum

    7. g.

       • taka málefnið upp

         fjalla um það

         • málið var tekið upp á fundinum
    8. h.

       • sjúkdómurinn tekur sig upp aftur

         hann kemur aftur (eftir nokkurt hlé)

    9. i.

       • frumlag í þf.frumlag í þolfalli snjóinn tekur upp

         snjórinn hverfur

39. 39.

    taka upp á

    • taka upp á þessum ósið

      hefja þetta uppátæki, byrja að stunda þennan ósið

40. 40.

    taka utan af

    • taka utan af pakkanum

      fjarlægja bréfið af pakkanum

41. 41.

    taka utan um

    • taka utan um hana

      faðma hana

42. 42.

    taka út

    1. a.

       • taka út peningaupphæð

         taka hana af bankareikningi

    2. b.

       • taka út refsingu

         þola refsingu

    3. c.

       • taka út þjáningar

         þola þjáningar, þjást

    4. d.

       • taka verkið út

         líta yfir verkið og meta það (hvort það standist gerðar kröfur)

43. 43.

    taka við

    1. a.

       • taka við (af honum)

         halda áfram þar sem hann hætti

         • ég þarf að hætta núna, viltu taka við?
         • hún tók við af gamla forstjóranum
    2. b.

       • taka við bréfinu

         veita því viðtöku

         • hann tók við verðlaununum við hátíðlega athöfn
44. 44.

    taka yfir

    1. a.

       • taka yfir reksturinn

         taka við rekstrinum (af öðrum)

    2. b.

       • taka yfir heiminn

         leggja undir sig heiminn

         • arfinn er búinn að taka yfir blómabeðin